آلمان

آلمان، کشوری در بخش شمال‌مرکزی اروپا است که از رشته‌کوه‌های بیرونی آلب در جنوب آغاز می‌شود و از مناظر گوناگون فلات‌های مرکزی آلمان عبور کرده و تا جلگه شمال آلمان امتداد می‌یابد. آلمان یکی از بزرگ‌ترین کشورهای اروپا است و مجموعه‌ای گسترده از مناظر طبیعی را در بر می‌گیرد: از کوه‌های مرتفع و باشکوه جنوب تا دشت‌های شنی و کم‌ارتفاع شمال، تپه‌های جنگلی و صنعتی غرب و زمین‌های حاصل‌خیز کشاورزی شرق.

در قلب فرهنگی این کشور، شهر باشکوه برلین در مرکز شرق قرار دارد؛ شهری که همچون ققنوس از میان خاکسترهای جنگ جهانی دوم برخاست و پس از دهه‌ها جدایی، بار دیگر پایتخت آلمان متحد شد. همچنین رود راین، که از سوئیس سرچشمه گرفته و به سوی شمال جریان دارد، در هنرهای تجسمی، ادبیات، افسانه‌ها و ترانه‌ها جایگاه ویژه‌ای دارد.

در امتداد این رودخانه و شاخه‌های اصلی آن، از جمله نکار، ماین، موزل و روهر، صدها قلعه و کلیسای قرون وسطایی، روستاهای دیدنی، شهرهای بازار و مراکز علمی و فرهنگی قرار گرفته‌اند. از میان آن‌ها می‌توان به هایدلبرگ، محل یکی از قدیمی‌ترین دانشگاه‌های اروپا (تأسیس در سال ۱۳۸۶ میلادی) و ماینتس، یکی از مهم‌ترین مراکز تاریخی چاپ و نشر اشاره کرد. این مکان‌ها قلب اقتصاد گردشگری پویای آلمان را تشکیل می‌دهند که سالانه میلیون‌ها بازدیدکننده را به دلیل زیبایی طبیعی، تاریخ، فرهنگ و غذاهای محلی‌اش جذب می‌کند.

نام «آلمان» از دیرباز نه به یک سرزمین خاص، بلکه به ساختار سیاسی سیال و پراکنده‌ای از اقوام آلمانی‌زبان اشاره داشته است که طی هزاران سال بخش بزرگی از اروپای غربی در شمال آلب‌ها را دربر می‌گرفتند. اگرچه آلمان به‌عنوان یک هویت تاریخی از دوران باستان شناخته می‌شود، اما شکل ملی کنونی آن در قرن نوزدهم و با تلاش‌های اتو فون بیسمارک، نخست‌وزیر پروس، پدید آمد. او در سال ۱۸۷۱ پادشاهی‌ها و ایالت‌های آلمانی‌زبان را متحد کرد و امپراتوری آلمان، یا همان رایش دوم، را بنیان گذاشت.

این امپراتوری به‌سرعت به قدرت برتر اروپا بدل شد و مستعمراتی در آفریقا، آسیا و اقیانوس آرام به دست آورد. اما پس از شکست در جنگ جهانی اول و کناره‌گیری امپراتور ویلهلم دوم، این امپراتوری فروپاشید. رکود اقتصادی، بیکاری گسترده و درگیری‌های سیاسی زمینه‌ساز سقوط جمهوری وایمار و قدرت‌گیری حزب نازی به رهبری آدولف هیتلر شد.

هیتلر پس از به‌دست گرفتن قدرت در سال ۱۹۳۳، رایش سوم را ایجاد کرد و جنگی ویرانگر برای تسلط بر اروپا و نابودی اقلیت‌ها آغاز نمود. رایش سوم در سال ۱۹۴۵ با پیشروی نیروهای متفقین فروپاشید. پس از جنگ، آلمان به چهار منطقه اشغالی و سپس به دو کشور تقسیم شد: جمهوری فدرال آلمان (آلمان غربی) و جمهوری دموکراتیک آلمان (آلمان شرقی).

این دو کشور بیش از ۴۰ سال از یکدیگر جدا بودند. در آلمان شرقی، مرزها با موانع و دیوارهایی محصور شده بود که مانع فرار مردم می‌شد. همچنین شهر برلینِ غربی، با مساحت ۴۸۰ کیلومتر مربع، از سال ۱۹۶۱ تا ۱۹۸۹ با دیوار معروف برلین از آلمان شرقی جدا مانده بود. با فروپاشی حکومت کمونیستی در سال‌های ۱۹۸۹–۱۹۹۰، وحدت دوبارهٔ آلمان تحقق یافت و برلین پایتخت کشور متحد شد.

از زمان جنگ جهانی دوم، آلمان تلاش بسیاری برای یادبود قربانیان هولوکاست و جبران جنایات آن دوران کرده است؛ از جمله حمایت مادی و سیاسی از اسرائیل و پیگرد قانونی جرایم نفرت‌بار و تبلیغات نئونازی. با این حال، در دههٔ ۱۹۹۰ ظهور گروه‌های نژادپرست چالش‌هایی تازه ایجاد کرد. در دهه‌های اخیر، آلمان همواره کوشیده میان منافع ملی خود و پذیرش موج گسترده مهاجران و پناهجویان سیاسی و اقتصادی از آفریقای شمالی، ترکیه و آسیای جنوبی تعادل برقرار کند؛ موجی که به‌ویژه در شرق آلمان موجب بالا رفتن بیکاری و رشد حزب‌های ملی‌گرای افراطی شد.

قانون اساسی جمهوری آلمان که در سال ۱۹۴۹ توسط آلمان غربی تصویب شد، نظامی فدرال ایجاد کرد که اختیارات قابل توجهی را به ایالت‌های تشکیل‌دهندهٔ آن، موسوم به لَندِر‌ها (Länder)، واگذار می‌کند. پیش از اتحاد دوبارهٔ آلمان، ۱۱ ایالت در آلمان غربی وجود داشت، اما با پیوستن آلمان شرقی اکنون در جمهوری متحد ۱۶ لَندِر وجود دارد.

بزرگ‌ترین ایالت، بایرن (Bayern) است، ثروتمندترین ایالت بادن-وورتمبرگ (Baden-Württemberg) و پرجمعیت‌ترین ایالت نوردراین-وستفالن (Nordrhein-Westfalen) به‌شمار می‌آید. مسائل ملی مانند دفاع و سیاست خارجی در اختیار دولت فدرال است. آلمان از سال ۱۹۵۵ عضو ناتو و از بنیان‌گذاران اتحادیهٔ اروپا است.

اقوام آلمانی‌زبان از نظر منشأ قومی، گویش و فرهنگ ناهمگون هستند. شکاف میان پروتستانتیسم و کاتولیسیسم پس از اصلاحات قرن شانزدهم نقشی بنیادی در شکل‌گیری هویت آن‌ها داشت. مرزهای آلمان در طول تاریخ تغییر یافته‌اند، اما ریشهٔ نخستین اقوام آلمانی در مناطق ساحلی دریای بالتیک و جزایر اطراف آن قرار داشته است. از حدود سال ۵۰۰ پیش از میلاد، آن‌ها به سمت جنوب مهاجرت کردند و با قبایل سلتی درگیر شدند.

پس از سقوط امپراتوری روم، قبایل ژرمنی — عمدتاً تحت رهبری فرانک‌ها — در غرب راین و مناطقی که اکنون بلژیک و فرانسه‌اند ساکن شدند. در امپراتوری‌های مِرووِنگی و کارولنژی میان فرانسه و غرب آلمان تفاوتی وجود نداشت؛ از این‌رو شارلمانی (Karl der Grosse) چهره‌ای تاریخی مشترک برای هر دو کشور است.

قانون اساسی آلمان، موسوم به Grundgesetz، مجموعه‌ای از حقوق بنیادین شهروندی مانند حق مالکیت، آزادی رفت‌وآمد، انتخاب شغل، آزادی انجمن‌ها و برابری در برابر قانون را تضمین می‌کند. با این حال، مفهوم اقتصاد اجتماعی بازار (Soziale Marktwirtschaft) بازار آزاد را تعدیل می‌کند و با ایجاد چتر ایمنی اجتماعی شامل خدماتی چون بیمه سلامت، جبران بیکاری و حقوق بازنشستگی، توازن میان کار و سرمایه را حفظ می‌نماید.

در این نظام، کارگران از طریق شوراهای کاری در ادارهٔ شرکت‌ها نقش دارند. قانون ضد انحصار سال ۱۹۵۸ برای جلوگیری از تمرکز بازار تصویب شد، اما محدودیت‌هایی در اجرا داشت. با رشد جهانی‌سازی، قدرت دولت‌ها برای تنظیم بازار در سطح ملی یا حتی فراملی کاهش یافته است.

اقوام ژرمنی در دوران باستان بخش بزرگی از سرزمین آلمان را اشغال کرده بودند و به یکی از زبان‌های خانوادهٔ ژرمنی سخن می‌گفتند. این اقوام با نخستین دگرگونی آوایی (قانون گریم) از دیگر هندواروپایی‌ها متمایز شدند، زمانی که در زبان نیاژرمنی، همخوان‌های p، t و k به f، th و h تبدیل شدند. احتمالاً این تغییر در دوران عصر مفرغ شمالی اروپا (حدود ۱۷۰۰ تا ۴۵۰ پیش از میلاد) یا در یکی از فرهنگ‌های آغازین عصر آهن مانند وسن‌اشتات (Wessenstadt) و یَاستورف (Jastorf) رخ داده است.