اتریش

اتریش، کشوری محصور در خشکی و عمدتاً کوهستانی در اروپای مرکزی است. همراه با سوئیس، آن را هسته بی‌طرف اروپا دانسته‌اند، هرچند که اتریش از سال ۱۹۹۵ عضو کامل اتحادیه اروپا (EU) بوده است.

بخش بزرگی از اهمیت اتریش به موقعیت جغرافیایی آن بازمی‌گردد؛ این کشور در قلب مسیرهای تجاری اروپا قرار گرفته است: از شرق به غرب در امتداد مسیر بزرگ دانوب و از شمال به جنوب از طریق گذرگاه‌های باشکوه آلپ. همین جایگاه باعث شده که اتریش در نظام‌های سیاسی و اقتصادی گوناگون ادغام شود. پس از فروپاشی اتریش-مجارستان در ۱۹۱۸، این کشور کوچک بیش از ۲۵ سال ناآرامی اجتماعی و اقتصادی و همچنین دیکتاتوری نازی را تجربه کرد. اما اعلام بی‌طرفی دائمی در ۱۹۵۵، همزمان با خروج نیروهای متفقین از خاک کشور، بستر توسعه یک ملت باثبات، اجتماعی پیشرو و متمایل به فرهنگ را فراهم کرد؛ فرهنگی که یادآور دوران باشکوه موسیقی جهانی و شکوفایی هنری پیشین آن بود. وین (Wien)، پایتخت تاریخی اتریش و مقر پیشین امپراتوری مقدس روم، همچنان به‌عنوان شهری سرشار از معماری زیبا شهرت دارد.

ترکیب جمعیتی: بیشتر جمعیت را اتریشی‌های قوم‌گرا تشکیل می‌دهند. گروه‌های کوچک اما قابل‌توجهی از سوئیسی‌های آلمانی‌زبان و آلمانی‌ها نیز در کشور زندگی می‌کنند. صرب‌ها، بوشنیاک‌ها (مسلمانان بوسنی و هرزگوین، عمدتاً در شهرهای بزرگ)، ترک‌ها (بیشتر در وین)، مجارها و کروات‌ها (بیشتر در بورگن‌لاند) و اسلووِن‌ها (بیشتر در کرنتن) نیز اقلیت‌های مهم قومی هستند.

اقتصاد: پس از جنگ جهانی دوم تا دهه پایانی سده بیستم، دولت اتریش نقش بزرگی در اقتصاد داشت. در سال‌های ۱۹۴۶ و ۱۹۴۷ بیش از ۷۰ شرکت در صنایع و خدمات کلیدی ملی شد، شامل سه بانک بزرگ تجاری، صنایع سنگین مانند نفت و پالایشگاه، زغال‌سنگ، معدن، فولاد و محصولات وابسته، کشتی‌سازی، ماشین‌آلات برقی و ناوبری رودخانه‌ای. بعدها این تعداد به ۱۹ شرکت کاهش یافت و تحت مالکیت و مدیریت محدود شرکت دولتی ÖIAG قرار گرفت. بین سال‌های ۱۹۸۶ و ۱۹۸۹ این ساختار به گونه‌ای تغییر یافت که شبیه صنعت خصوصی عمل کند و نام آن به Österreichische Industrieholding AG تغییر پیدا کرد. از دهه ۱۹۹۰، به‌ویژه پس از پیوستن به اتحادیه اروپا، روند خصوصی‌سازی سرعت گرفت و سهم دولت در اقتصاد کاهش یافت. در آغاز قرن ۲۱، اقتصاد اتریش از یک ساختار صنعتی و کشاورزی به اقتصادی با محوریت بخش خدمات (با سهمی حدود دوسوم تولید ناخالص داخلی) تغییر کرد. هرچند بحران بدهی‌های منطقه یورو باعث رکود شدید شد، اما به لطف تقاضای داخلی قوی، بیکاری پایین و سلامت اقتصادی آلمان (شریک اصلی تجاری)، این کشور نسبتاً خوب از بحران عبور کرد.

فرهنگ: اتریش از دیر باز یکی از مراکز مهم موسیقی، تئاتر، ادبیات، معماری، پزشکی و علوم بوده است. فرهنگ اتریشی بخشی از جریان اصلی فرهنگ آلمانی‌زبان مشترک با آلمان و سوئیس است، اما شکل‌گیری آن به‌شدت تحت تأثیر امپراتوری هابسبورگ و کلیسای مسیحی بوده است. امپراتور ماکسیمیلیان اول (۱۴۹۳–۱۵۱۹) شاعر و حامی تئاتر بود. دوران ماریا ترزا (۱۷۴۰–۱۷۸۰) تا فرانس ژوزف (۱۸۴۸–۱۹۱۶) عصر شکوفایی فوق‌العاده علوم و هنرها بود که وین را به کانون تجمع هنرمندان و دانشمندان بدل کرد. معماری باروک اتریشی، مانند آثار یوهان برنارد فیشر فون ارلاخ و معماران بوهمیایی خانواده دینتسنه‌هوفر، و سبک روکوکو، میراث مستقیم کلیساست. تئاتر اتریش از نمایش‌های مذهبی سده‌های میانه شکل گرفت و پیوندهای موسیقی با کلیسا تاکنون ادامه دارد.

هویت و چالش‌ها: هرچند فرهنگ والای اتریشی همواره فراتر از مرزهای کشور گسترش داشته، برای سال‌ها بسیاری از شهروندان آن را “جزیره‌ای از سعادت” و کشوری بی‌طرف می‌پنداشتند. پس از جنگ جهانی دوم، اتریش خود را نخستین «قربانی» آلمان نازی معرفی کرد و از مواجهه با نقش خود در اتصال (Anschluss) به آلمان پرهیز نمود. اما با جهانی‌شدن، باز شدن پرده آهنین در ۱۹۸۹، و عضویت در اتحادیه اروپا در ۱۹۹۵، این تصور به چالش کشیده شد. حضور روبه‌رشد مهاجران، مخصوصاً در وین، نگرانی‌هایی درباره فشار بر نظام رفاه اجتماعی و تهدید هویت اتریشی ایجاد کرده است.

در سرزمین‌های امروزی اتریش، نخستین نشانه‌های استقرار انسانی به دوره پارینه‌سنگی زیرین بازمی‌گردد. در سال ۱۹۹۱، جسد یخ‌زده مردی از دوره نوسنگی در گذرگاه هاوسلابیوخ در کوه‌های آلپ اوتس‌تال، در مرز ایتالیا و اتریش، کشف شد. این مومیایی که حدود ۵٬۳۰۰ سال قدمت داشت و «اوتسی» (Ötzi) نام گرفت، قدیمی‌ترین مومیایی سالم کشف‌شده در جهان بود.

یافته‌های باستان‌شناسی در دوره‌های بعد متنوع‌تر و غنی‌تر می‌شوند و حاکی از حضور فرهنگ‌های گوناگونی‌اند که یا متوالی زیسته‌اند یا هم‌زمان وجود داشته‌اند. محل باستانی «هالشتات» در اتریش نام خود را به فرهنگ شاخص عصر آهن اولیه (حدود ۱۱۰۰ تا ۴۵۰ پیش از میلاد) بخشیده است. حدود ۴۰۰ پیش از میلاد، قبایل سلتی به آلپ شرقی مهاجرت کردند و سرانجام پادشاهی «نوريكوم» را تأسیس نمودند که نخستین «دولت» شناخته‌شده در قلمرو کنونی اتریش بود. در غرب، قوم کهن «رائتی» توانست جایگاه خود را حفظ کند.

رومی‌ها که مجذوب منابع غنی آهن و موقعیت راهبردی منطقه شده بودند، ابتدا طی دو قرن پایانی پیش از میلاد به‌طور مسالمت‌آمیز نفوذ کردند و سپس در حدود ۱۵ پیش از میلاد اتریش امروزی را تصرف کردند. این سرزمین تا کناره‌های دانوب به امپراتوری روم پیوست و در تقسیمات رومی، به استان‌های رائتیا، نوریکوم و پانونیا اختصاص یافت.

رومی‌ها با ساخت شبکه گسترده‌ای از راه‌ها کشور را توسعه دادند. در امتداد دانوب، شهر «کارنونتوم» (نزدیک هاینبورگ) اهمیت بیشتری نسبت به «ویندوبونا» (وین) داشت و «لوریاکوم» (لورش؛ در محل تلاقی رود انس و دانوب) متعلق به دوره‌ای بعدتر بود. شهرهای رومی دیگری مانند «بریگانتیوم» (برگنتس)، «یوواووم» (زالتسبورگ)، «اویلاوا» (ولس)، «ویرونوم» (نزدیک کلاگنفورت)، «تئورنیا» (نزدیک اشپیتال) و «فلاویا سولوا» (نزدیک لایبنیتس) نیز به‌وجود آمدند. شمال دانوب محل سکونت قبایل ژرمنی ناریستی، مارکومانی و کوادی بود. حملات آن‌ها در سال‌های ۱۶۶ تا ۱۸۰ میلادی توسعه آرام استان‌ها را مختل کرد و حتی پس از دفع این حملات توسط مارکوس اورلیوس، کشور نتوانست رونق پیشین خود را بازیابد. در سده سوم، مرزهای روم در این ناحیه تحت فشار حملات قوم آلامانی قرار گرفت و در سده پنجم، یورش‌های سنگین هان‌ها و ژرمن‌های شرقی، سامانه دفاع مرزی دانوب را نابود کرد.

شواهد باستان‌شناسی حاکی از وجود پرستش مسیحی در این منطقه از قرن چهارم میلادی است. زندگی‌نامه «سن سورین» به قلم «اوگیپیوس» منبعی ادبی و بی‌همتا برای شناخت رویدادهای پرالتهاب نیمه دوم قرن پنجم به‌شمار می‌آید. در آن زمان، چندین قبیله ژرمنی – از جمله روگی‌ها، گوت‌ها، هروولی‌ها و بعدها لانگوباردها – در قلمرو اتریش امروزی ساکن شدند. در سال ۴۸۸ میلادی، بخشی از جمعیت آسیب‌دیده نوریکوم مجبور به ترک منطقه و مهاجرت به ایتالیا شد.