کره جنوبی

کرهٔ جنوبی، کشوری در شرق آسیاست که بخش جنوبی شبه‌جزیرهٔ کره را در بر می‌گیرد. این کشور از شمال با جمهوری دموکراتیک خلق کره (کرهٔ شمالی)، از شرق با دریای شرق (دریای ژاپن)، از جنوب با دریای چین شرقی و از غرب با دریای زرد هم‌مرز است؛ در جنوب شرقی نیز تنگهٔ کره آن را از جزیرهٔ تسوشیمای ژاپن جدا می‌کند. کرهٔ جنوبی حدود ۴۵ درصد از مساحت شبه‌جزیره را تشکیل می‌دهد و پایتخت آن سئول است.

مرز و جغرافیا

کرهٔ جنوبی از طریق منطقه‌ای غیرنظامی (DMZ) به پهنای حدود ۴ کیلومتر از کرهٔ شمالی جدا می‌شود. این منطقه در پی آتش‌بس سال ۱۹۵۳ و پایان جنگ کره ایجاد شد و نزدیک به عرض جغرافیایی ۳۸ درجه شمالی امتداد دارد. از نظر زمین‌شناسی، بخش عمده‌ای از خاک کرهٔ جنوبی با سنگ‌های دوران پیشین‌زیستی (گرانیت و گنیس) پوشیده شده است. کشور عمدتاً کوهستانی است و دشت‌های ساحلی باریکی دارد. رشته‌کوه تائِبِک در امتداد ساحل شرقی کشیده شده و مرز آبی طبیعی کشور را تشکیل می‌دهد، در حالی‌که رشته‌کوه سوبِک در جهت شمال‌شرقی به جنوب‌غربی امتداد دارد. بلندترین قلهٔ کشور، آتشفشان خاموش هالا در جزیرهٔ ججو است که ۱۹۵۰ متر ارتفاع دارد.

دو جزیرهٔ آتشفشانی مهم کرهٔ جنوبی، ججو در جنوب و اوللِئونگ در شرق شبه‌جزیره هستند. افزون بر این، کرهٔ جنوبی مجمع‌الجزایری صخره‌ای به نام داک‌دو (در ژاپنی: تاکه‌شیما) را در شرق تصرف کرده که مورد ادعای ژاپن نیز هست. سواحل شرقی نسبتاً مستقیم‌اند، اما سواحل غربی و جنوبی بسیار پیچیده و دارای خلیج‌ها و جزایر بی‌شمار با پدیدهٔ جزرومدی چشمگیر – تا ۹ متر در بندر اینچئون – هستند.

رودخانه‌ها و خاک

سه رود اصلی کشور – هان، گئوم و ناک‌دونگ – از رشته‌کوه تائِبِک سرچشمه می‌گیرند. بیشتر رودها به سمت غرب و جنوب جریان دارند و به دریای زرد یا چین شرقی می‌ریزند. بلندترین رودخانه، ناک‌دونگ است که به طول بیش از ۵۲۰ کیلومتر تا تنگهٔ کره امتداد دارد. خاک کره بیشتر از سنگ‌های گرانیتی و گنیسی سرچشمه می‌گیرد، رنگی مایل به قهوه‌ای دارد و مواد آلی آن کم است.

آب‌وهوا

آب‌وهوای کرهٔ جنوبی قاره‌ای و موسمی است، با زمستان‌های سرد و خشک و تابستان‌های گرم و مرطوب. متوسط دمای ژانویه در سئول حدود ۵- درجهٔ سانتی‌گراد و در بوسان حدود ۲ درجه است. در تابستان، دما در سراسر کشور نزدیک به ۲۵ درجه می‌باشد. بارش سالانه بین ۹۰۰ تا ۱۵۰۰ میلی‌متر است که بیشتر آن در ماه‌های ژوئن تا اوت طی فصل موسمی می‌بارد. جزیرهٔ ججو بیش از ۱۸۰۰ میلی‌متر بارندگی دارد. در زمستان برف به‌ویژه در مناطق کوهستانی سنگین است.

پوشش گیاهی و جانوری

حدود ۴۵۰۰ گونهٔ گیاهی در کشور شناسایی شده‌اند. جنگل‌های اولیه تا حد زیادی از بین رفته‌اند، اما گونه‌هایی چون کاج، افرا، بلوط، زلکوا و توس همچنان رایج‌اند. در مناطق جنوبی و جزیرهٔ ججو جنگل‌های همیشه‌سبز با درختان کاملیا و کافور وجود دارند. نژاد بومی صنوبر کره‌ای (Abies koreana) از گونه‌های در خطر انقراض است.

حیات‌وحش شامل گوزن‌ها، خرس‌ها، روباه‌ها و گونه‌های مختلف پرندگان مهاجر است. منطقهٔ غیرنظامی (DMZ) میان دو کره به یکی از ناب‌ترین پناهگاه‌های طبیعی آسیا تبدیل شده و زیستگاه گونه‌های نادر مانند درناهای تاج‌سرخ و خرس سیاه آسیایی است.

مردم و نژاد

بر اساس پژوهش‌های باستان‌شناسی و ژنتیکی، کره‌ای‌ها احتمالاً از تبار مردمانی در آسیای مرکزی، منطقهٔ بایکال، مغولستان و مناطق ساحلی دریای زرد هستند. یافته‌های ژنتیکی در روسیهٔ خاور دور پیوند میان مردمان نوسنگی آن ناحیه و کره‌ای‌های امروزی را نشان داده است.

اقتصاد

از دههٔ ۱۹۶۰، کرهٔ جنوبی از یک جامعهٔ کشاورزی فقیر به یکی از صنعتی‌ترین اقتصادهای جهان تبدیل شد. رشد اقتصادی تحت حمایت دولت و تمرکز بر صادرات و صنایع خاص انجام گرفت. نخست صنایع نساجی و سبک و سپس صنایع سنگین مانند فولاد و شیمیایی توسعه یافتند. از دههٔ ۱۹۸۰ به بعد، صنعت پیشرفتهٔ فناوری شامل خودرو، الکترونیک و فناوری اطلاعات محور رشد شد. شرکت‌های بزرگ خانوادگی موسوم به «چَبول» (مانند سامسونگ و هیوندای) نقش اصلی را در توسعه ایفا کردند. کره از سال ۱۹۹۶ عضو سازمان همکاری اقتصادی و توسعه (OECD) است.

کشاورزی، جنگلداری و شیلات

کمتر از یک‌چهارم مساحت کشور زیر کشت است. اهمیت کشاورزی در تولید ناخالص داخلی بسیار کاهش یافته است. برنج مهم‌ترین محصول کشور است و میوه‌هایی مانند نارنگی، گلابی، خرمالو و توت‌فرنگی و نیز سبزیجات، به‌ویژه کلم، سهم چشمگیری دارند. جینسِنگ کره‌ای نیز به دلیل کیفیت بالا به خارج صادر می‌شود. دامداری و لبنیات پس از برنج بزرگ‌ترین بخش کشاورزی‌اند و گوشت خوک، گاو و شیر از تولیدات عمده هستند. از دههٔ ۱۹۷۰ برنامه‌های احیای جنگل با موفقیت انجام شد. شیلات سنتی و صید در آب‌های دور از اهمیتی ویژه برخوردار است و کره از صیادان مهم در آب‌های آزاد جهان به شمار می‌رود.

نظام حکومتی

جمهوری ششم (از ۱۹۸۷ تاکنون) دارای ساختار ریاستی مشابه ایالات متحده است؛ رئیس‌جمهور با رأی مستقیم مردم برای تنها یک دورهٔ پنج‌ساله انتخاب می‌شود و هم‌زمان رئیس دولت و فرماندهٔ کل قواست. نخست‌وزیر از سوی رئیس‌جمهور منصوب و با رأی مجلس ملی تأیید می‌شود. مجلس ملی (کُک هوِه) یک‌مجلسی بوده و اعضای آن برای دورهٔ چهارساله برگزیده می‌شوند. نظام حزبی چندگانه است اما معمولاً دو حزب اصلی – یکی محافظه‌کار و دیگری میانه‌رو یا لیبرال – بر سیاست کشور غلبه دارند.

فرهنگ و زندگی اجتماعی

پایه‌های فرهنگی کره بر شمنیسم، بودیسم و کنفوسیوس‌گرایی استوار است. با وجود نوسازی سریع، سنت‌های فکری چینی و ارزش‌های کنفوسیوسی مانند احترام به سالخوردگان، خانواده و سلسله‌مراتب اجتماعی هنوز نقش مهمی دارند. از میراث فرهنگی ثبت‌شده در فهرست جهانی یونسکو می‌توان به «تری‌پیتاکا کره‌آنا» در معبد هه‌این، محوطه‌های سنگ‌چین باستانی (دولمن‌ها) و جزیرهٔ آتشفشانی ججو اشاره کرد.

در زندگی روزمره، آیین‌هایی چون گرامی‌داشت نیاکان، جشن سال نو قمری (سوللال) و جشن برداشت محصول (چوسئوک) اهمیت زیادی دارند. لباس سنتی مردم کره، «هانبوک»، در مراسم رسمی، جشن‌ها و عروسی‌ها استفاده می‌شود.

تاریخ سیاسی (جمهوری اول)

پس از استقلال در سال ۱۹۴۸، جمهوری نخست کرهٔ جنوبی با نظام ریاستی تأسیس شد و «سینگمان ری» نخستین رئیس‌جمهور بود. دولت او با تصویب قانون امنیت ملی هرگونه فعالیت مخالف و هوادار کرهٔ شمالی را ممنوع کرد. با وجود انتخاب مجدد او در سال‌های بعد، دولتش به‌دلیل فساد و سرکوب اعتراضات دانشجویی در مارس ۱۹۶۰ سقوط کرد. خیزش دانشجویان معروف به انقلاب ۱۹ آوریل موجب کناره‌گیری ری شد که به تبعید در هاوایی رفت و در سال ۱۹۶۵ درگذشت.

جمهوری دوم

جمهوری دوم که نظام پارلمانیِ مبتنی بر نخست‌وزیری را برگزیده بود، تنها نه ماه دوام آورد. در این دوره، رئیس‌جمهور صرفاً مقامی تشریفاتی بود که توسط هر دو مجلس قانون‌گذاری انتخاب می‌شد و قدرت واقعی به دفتر نخست‌وزیر، چانگ میون (جانگ میون)، منتقل شده بود؛ او با اختلاف اندکِ ۱۰ رأی از سوی مجلس نمایندگان برگزیده شد.

دولت چانگ تلاش زیادی برای آغاز اصلاحات انجام داد. اما در جامعه‌ای که از مشکلات عمیق اجتماعی و اقتصادیِ انباشته‌شده در طی سال‌ها رنج می‌برد، دولت نتوانست با بی‌ثباتی ناشی از تغییرات سیاسی خشونت‌آمیز کنار بیاید. جناح‌بندی‌های گستردهٔ سیاسی نیز وضعیت را وخیم‌تر کرد. از آنجا که قدرت نهایی در دفتر نخست‌وزیر متمرکز شده بود، تمامی جناح‌ها—چه محافظه‌کار و چه میانه‌رو—برای جلب حمایت گروه کوچکی از مستقل‌ها جهت تشکیل اکثریت در مجلس، پیوسته در حال رقابت و رایزنی پنهانی بودند.

پیش از آنکه چانگ فرصت آغاز برنامه‌ای جامع برای اصلاحات اقتصادی را بیابد، رهبری حزب حاکم، یعنی حزب دموکرات، به‌دلیل کشمکش‌های داخلی و اختلافات جناحی عملاً فلج شد.