کنیا - معرفی کشور

کنیا، کشوری در شرق آفریقا است که به خاطر مناظر دیدنی و ذخایر عظیم حیات وحش خود شهرت دارد. سواحل این کشور در امتداد اقیانوس هند، از دیرباز به عنوان بندرگاه‌های مهمی شناخته می‌شد که از طریق آن کالاهای تاجران عرب و آسیایی وارد قاره آفریقا می‌گردیدند. در امتداد همین ساحل که از زیباترین سواحل آفریقا محسوب می‌شود، شهرهای سواحیلی با اکثریت مسلمان مانند مومباسا قرار دارند؛ شهری تاریخی که نقش قابل‌توجهی در شکل‌گیری سنت‌های موسیقایی و آشپزی کنیا داشته است.

در نواحی داخلی کشور، کوهستان‌های پرجمعیت قرار دارند که هم به‌دلیل مزارع چای خود – از دوران استعمار بریتانیا به‌عنوان یکی از پایه‌های اقتصاد کشور – و هم به‌دلیل تنوع حیوانی شامل شیر، فیل، یوزپلنگ، کرگدن و اسب آبی شهرت دارند. در غرب کنیا دریاچه‌ها و رودخانه‌های فراوان دیده می‌شود، در حالی‌که بخش‌های شمالی و مرکزی متمایل به جنوب با محیط‌های بیابانی و نیمه‌بیابانی شناخته می‌شوند. چشم‌اندازهای طبیعی و تنوع جانوری کنیا گردشگران بسیاری را جذب می‌کند و گردشگری از مهم‌ترین منابع درآمدی کشور است.

پایتخت کنیا، نایروبی، شهری وسیع است که مانند بسیاری از کلان‌شهرهای آفریقا، تضادهای چشمگیری دارد: آسمان‌خراش‌های مدرن در کنار زاغه‌هایی گسترده قرار دارند که پناهگاه مهاجرانی هستند که از جنگ‌های داخلی کشورهای همسایه گریخته‌اند. محله‌های قدیمی‌تر اغلب مرفه‌تر و دارای زیرساخت بهترند، در حالی‌که سکونتگاه‌های فقیر در حاشیه شهر معمولاً بر اساس وابستگی‌های قومی و قبیله‌ای شکل گرفته‌اند.

کنیا دارای تاریخ غنی در زمینه موسیقی و هنر است و از سنت‌های ادبیات شفاهی و مکتوب گوناگونی بهره‌مند می‌باشد. بسیاری از داستان‌های فولکلور آن درباره فضایل پشتکار و تلاش‌اند؛ ارزش‌هایی که ریشه در دوره مبارزه برای استقلال دارند. نویسنده برجسته قوم کیکویو، نگوگی وا تیونگو، از چهره‌های بین‌المللی ادبیات کنیا است و در آثارش این موضوعات را عمیقاً بررسی می‌کند.

کنیا از شمال با سودان جنوبی و اتیوپی، از شرق با سومالی و اقیانوس هند، از جنوب با تانزانیا و از غرب با دریاچه ویکتوریا و اوگاندا هم‌مرز است. نصف‌النهار ۳۸ درجه شرقی کشور را به دو بخش متفاوت تقسیم می‌کند: بخش شرقی با سراشیبی ملایم تا ساحل مرجانی اقیانوس هند امتداد دارد، در حالی‌که بخش غربی با شیب تندی از تپه‌ها و فلات‌ها تا دره بزرگ شرقی (ریفت ولی مرکزی) بالا می‌رود. غرب دره شامل فلاتی است که به‌تدریج تا دریاچه ویکتوریا پایین می‌آید.

منطقه‌ی حوضه دریاچه ویکتوریا از دشتی چمن‌زار با ارتفاع ۹۰۰ تا ۱۲۰۰ متر تشکیل شده که بازوی شرقی دریاچه – خلیج وینام – در آن امتداد یافته است. در بخش شمالی و جنوبی این دشت، ارتفاعات آتشفشانی خاموش مانند کوه الگون قرار دارند که در مرز اوگاندا به ارتفاع بیش از ۴۳۲۱ متر می‌رسد.

مردم کنیا تقریباً تمامی جمعیت کشور را تشکیل می‌دهند و به سه گروه زبانی تقسیم می‌شوند: بانتو، نیلو-صحارایی و آفرو-آسیایی.

• گروه بانتو، بزرگ‌ترین گروه، عمدتاً در جنوب کشور زندگی می‌کنند و شامل اقوام کیکویو، کامبا، مرو و نییکا در ارتفاعات حاصل‌خیز ریفت مرکزی است.
• اقوام لوهیا و گوسی در حوضه دریاچه ویکتوریا ساکن‌اند.
• گروه‌های نیلو-صحارایی شامل اقوام کالنجین، لوه، ماسایی، سامبورو و تورکانا هستند. ماسایی‌ها در مناطق جنوبی مجاور تانزانیا زندگی عشایری دارند و سامبورو و تورکانا نیز در شمال‌غرب به زندگی شبانی مشغول‌اند.
• مردم آفرو-آسیایی، مانند سومالی‌ها و اوروموها، در نواحی خشک شمال و شمال‌شرق زندگی می‌کنند و به دامداری مشغول‌اند.

در کنار جمعیت بومی، اقلیت‌هایی از هند و پاکستان نیز از قرن نوزدهم در دوران استعمار بریتانیا به کنیا مهاجرت کردند و هنوز در شهرهایی مانند نایروبی، مومباسا و کیسومو در زمینه‌های تجاری فعال‌اند. همچنین گروه کوچکی از اروپاییان – عمدتاً بریتانیایی‌تبار – در کنیا باقی مانده‌اند. سواحیلی‌ها که حاصل ازدواج عرب‌ها و آفریقایی‌ها هستند، در امتداد ساحل زندگی می‌کنند و ورود عرب‌ها از قرن هشتم میلادی موجب گسترش اسلام در این منطقه شد. زبان سواحیلی – ترکیبی از زبان‌های بانتو، عربی، فارسی، پرتغالی، هندی و انگلیسی – زبان مشترک مردم و از زبان‌های رسمی کشور است.

از زمان استقلال در سال ۱۹۶۳، اقتصاد کنیا ترکیبی از بخش خصوصی و دولتی بوده است. دولت از طریق بنگاه‌های نیمه‌دولتی و مقررات اقتصادی، سیاست توسعه و رشد را دنبال می‌کند. کنیا در دهه‌های اخیر تلاش کرده است با تنوع‌بخشی به صادرات، وابستگی خود به محصولات کشاورزی را کاهش دهد و صادرات محصولات صنعتی و خدماتی را افزایش دهد. برنامه Vision 2030 نیز با هدف تبدیل کنیا به کشوری صنعتی و دارای درآمد متوسط تا سال ۲۰۳۰ طراحی شده است.

در زمینه سیاسی، کنیا پس از استقلال، از نظام پارلمانی به نظام ریاست‌جمهوری تغییر یافت و قدرت اجرایی عمدتاً در دست رئیس‌جمهور قرار گرفت. اصلاحات قانون اساسی در سال‌های ۱۹۹۱، ۱۹۹۷، ۲۰۰۸ و ۲۰۱۰ ساختار سیاسی را دگرگون کرد و در نهایت در قانون اساسی جدید، اختیارات رئیس‌جمهور کاهش یافت، پارلمان دو‌مجلسه شد و نظام اداره‌ای بر پایه شهرستان‌ها ایجاد گردید.

از نظر فرهنگی، تفاوت محسوسی میان فرهنگ شهری و روستایی دیده می‌شود. شهرهایی مانند نایروبی ترکیبی از زندگی مدرن و سنتی دارند؛ رستوران‌ها، سینماها و باشگاه‌های موسیقی پرجنب‌وجوش در کنار رسم‌ها و آیین‌های بومی که هنوز ارزش خود را حفظ کرده‌اند.

آشپزی کنیا آمیزه‌ای از تأثیرات بریتانیایی، عربی و هندی است. غذاهایی مانند اوگالی (خوراکی تهیه‌شده از آرد ذرت)، چاپاتی (نان هندی سرخ‌شده)، برنج، خورش‌های سبزی با نارگیل و ادویه، و غذاهای دریایی از جمله موارد رایج هستند. در مناطق کیکویو، خوراک سنتی ایریو – شامل نخود، ذرت و سیب‌زمینی – محبوب است. قوم ماسایی به‌دلیل دامداری، معمولاً از شیر، خون و گوشت گوسفند یا بز استفاده می‌کنند.

کنیا از نظر باستان‌شناسی یکی از غنی‌ترین مناطق جهان است؛ زیرا قدیمی‌ترین فسیل‌های انسان‌سانان از جمله نمونه‌های آسترالوپیتکوس بویسی و هومو هابیلیس توسط ریچارد لیکی و همکارانش در منطقه کوبی فورا در ساحل دریاچه تورکانا کشف شده‌اند.

این کشور، با تاریخ، فرهنگ و طبیعت منحصربه‌فرد خود، یکی از مهم‌ترین و جذاب‌ترین مقصدهای آفریقا به‌شمار می‌آید.