استرالیا

استرالیا، کوچک‌ترین قاره و یکی از بزرگ‌ترین کشورهای جهان، میان اقیانوس هند و اقیانوس آرام در نیم‌کرهٔ جنوبی قرار دارد. پایتخت آن کانبرا است که در جنوب شرقی کشور و میان دو مرکز بزرگ اقتصادی و فرهنگی سیدنی و ملبورن واقع شده است.

جغرافیا و طبیعت

استرالیا از غرب تا شرق حدود ۴٬۰۰۰ کیلومتر و از شمال تا جنوب حدود ۳٬۲۰۰ کیلومتر امتداد دارد. در جنوب به جزیرهٔ تاسمانی و در شمال تا ساحل جنوبی گینهٔ نو محدود می‌شود. از اندونزی توسط دریاهای تیمور و آرافورا، از گینهٔ نو با دریاهای مرجانی و تنگهٔ تورس، و از نیوزیلند با دریای تاسمان جدا می‌شود.

ویژگی برجستهٔ استرالیا انزوای جغرافیایی، سطح کم‌ارتفاع و خشکی اقلیم آن است. بیش از یک‌سوم مساحت کشور بیابانی است، یک‌سوم نیمه‌بیابان، و فقط نواحی شمالی، شرقی و جنوب‌غربی بارندگی کافی دارند.

برجسته‌ترین رشته‌کوه کشور، رشته‌کوه بزرگ همچسبیده (Great Dividing Range)، از شمال کوئینزلند تا تاسمانی کشیده شده و مناطق داخلی را از سواحل شرقی جدا می‌کند.

صخره مرجانی بزرگ (Great Barrier Reef) در ساحل کوئینزلند، بزرگ‌ترین مجموعهٔ مرجان در جهان است و یکی از مهم‌ترین جاذبه‌های گردشگری به‌شمار می‌رود.

زمین‌شناسی

زمین استرالیا از قدیمی‌ترین بخش‌های پوستهٔ زمین است. سنگ‌های زیرین قاره از دوران پیش‌کامبرین (حدود ۳٫۷ تا ۴ میلیارد سال پیش) تا دوران‌های پالئوزوئیک، مزوزوئیک و سنوزوئیک ادامه دارند. فرسایش طولانی‌مدت باد و باران و گرما موجب شده که استرالیا، در کنار قطب جنوب، مسطح‌ترین و خشک‌ترین قاره جهان باشد.

بخش‌های غربی کشور (مانند سپر ییلگارن و پیلبارا) از سنگ‌های بسیار قدیمی تشکیل شده‌اند و شرق کشور عمدتاً از کمربندهای چین‌خوردهٔ جوان‌تر، همچون کمربند تاسمان.

پراکندگی جمعیت و ویژگی‌های انسانی

جمعیت استرالیا ترکیبی از بیش از ۲۷۰ گروه قومی است. تا میانهٔ قرن بیستم جامعهٔ استرالیا عمدتاً بریتانیایی-سلتی محسوب می‌شد، اما پس از دههٔ ۱۹۵۰ جریان مهاجرت از اروپا، آسیا و خاورمیانه موجب شکل‌گیری جامعه‌ای چندفرهنگی شد. حدود ۲۰ درصد جمعیت متولد خارج از کشورند، و گروه‌های پرجمعیت مهاجر شامل چینی‌ها، ایتالیایی‌ها، نیوزیلندی‌ها، ویتنامی‌ها و فیلیپینی‌ها هستند.

چینی‌ها در استرالیا

از اوایل قرن نوزدهم مهاجرت چینی‌ها آغاز شد و در دوران تب طلا (دههٔ ۱۸۵۰) هزاران نفر برای کار در معادن وارد کشور شدند. آنان نقش مهمی در شکل‌گیری جوامع کشاورزی و توسعهٔ زراعت در استرالیا داشتند. سیاست مهاجرت محدود موسوم به «استرالیا سفید» در سال ۱۹۰۱، مهاجرت آسیایی‌ها را ممنوع کرد؛ اما این سیاست در ۱۹۷۳ لغو شد و از آن پس حضور چینی‌ها رشد قابل‌توجهی یافت.

ایتالیایی‌ها

ایتالیایی‌ها نیز از دورهٔ تب طلا وارد کشور شدند و بعدها به کشاورزی و تاک‌داری روی آوردند. پس از جنگ جهانی دوم، مهاجرت بزرگ‌مقیاسی از ایتالیا به استرالیا رخ داد و آنان در صنایع ساختمانی، رستوران‌ها و پروژه‌های عظیمی چون «طرح برق‌آبی کوه‌های برفی» نقش مهمی داشتند.

اقوام بومی (آبوریجین‌ها)

اقوام آبوریجین استرالیا دست‌کم ۶۰٬۰۰۰ سال پیش از آسیا به این سرزمین رسیدند و پیش از ورود اروپاییان در سراسر کشور از جمله تاسمانی زندگی می‌کردند. پس از مهاجرت بریتانیایی‌ها در ۱۷۸۸، بسیاری از آنان دچار آوارگی و همگون‌سازی اجباری شدند. جنبش حقوق بومیان از دههٔ ۱۹۶۰ رشد کرد و همه‌پرسی ۱۹۶۷ منجر به واگذاری امور بومیان به دولت فدرال شد.

جمعیت آبوریجین‌ها و مردمان جزایر تنگهٔ تورس از ۱۱۵٬۰۰۰ نفر در ۱۹۷۱ به حدود ۵۵۰٬۰۰۰ نفر در سرشماری ۲۰۱۱ رسید. امروزه بومیان در ایالت‌های کوئینزلند، نیوساوث‌ولز، استرالیای غربی و قلمرو شمالی بیشترین تمرکز را دارند.

اقتصاد

اقتصاد استرالیا از وابستگی سنتی خود به کشاورزی، دامداری و صادرات پشم به‌مرور فاصله گرفته و در نیمه دوم قرن بیستم با رشد گستردهٔ صنعت، استخراج منابع معدنی و خدمات مالی دگرگون شد. کشور دارای ذخایر عظیم زغال‌سنگ، سنگ‌آهن، طلا، گاز طبیعی و اورانیوم است.

رشد پیوستهٔ بخش گردشگری، آموزش بین‌المللی و فناوری به‌ویژه در دهه‌های اخیر، به تنوع اقتصادی کمک کرده است.

استرالیا با وجود سرمایه‌گذاری خارجی و وابستگی سنتی به بازارهای جهانی، در سال‌های اخیر بر تعامل اقتصادی با منطقهٔ آسیا-اقیانوس آرام تأکید دارد.

ساختار سیاسی و قانون اساسی

قانون اساسی در سال ۱۹۰۰ تصویب و از اول ژانویهٔ ۱۹۰۱ اجرا شد. نظام حکومتی استرالیا سلطنت مشروطهٔ فدرال است؛ پادشاه بریتانیا رئیس کشور محسوب می‌شود و در داخل توسط فرماندار کل نمایندگی می‌شود. دولت توسط نخست‌وزیر و کابینه اداره می‌شود.

پارلمان دو‌مجلسه شامل مجلس نمایندگان (۱۵۰ عضو) و مجلس سنا (۷۶ عضو) است. قانون‌گذاری در امور دفاع، سیاست خارجی و مهاجرت در اختیار دولت فدرال، و امور داخلی مانند آموزش و بهداشت در حوزهٔ ایالت‌هاست.

اصلاح قانون اساسی تنها از طریق رأی موافق اکثریت در هر دو مجلس و تصویب هم‌زمان مردم در همه‌پرسی صورت می‌گیرد.

فرهنگ و جامعه

انزوای جغرافیایی استرالیا نقش زیادی در شکل‌گیری فرهنگ آن داشته است. فرهنگ آبوریجینی با قدیمی‌ترین سنت‌های هنری و اسطوره‌ای جهان شناخته می‌شود، در حالی‌که میراث اروپایی (به‌ویژه بریتانیایی) قرن‌ها بر ساختار فرهنگی کشور مسلط بود. «سیاست استرالیا سفید» تا دههٔ ۱۹۷۰ حاکم بود، اما پس از لغو آن، مهاجران آسیایی و اروپایی رنگ و تنوعی تازه به جامعه‌ی استرالیا افزودند.

در نیم‌قرن اخیر هنر بومیان و جنبش‌های آشتی ملی موجب احیای هویت آبوریجینی در هنر، موسیقی و ادبیات شده است.

تاریخ اولیه و اکتشافات اروپایی

پرتغالی‌ها، اسپانیایی‌ها و مَکاساری‌ها احتمالاً در قرون ۱۵ و ۱۶ به سواحل شمالی نزدیک شده‌اند. هلندی‌ها نخستین اروپاییانی بودند که از ۱۶۰۶ تا قرن هفدهم بخش‌های شمالی و غربی را کاوش کردند؛ آبل تاسمان در ۱۶۴۲ جزیرهٔ تاسمانی و نیوزیلند را مشاهده کرد و نام «نیو هلند» را بر قاره گذاشت.

انگلیسی‌ها با سفرهای ویلیام دامپیر و سپس کاپیتان جیمز کوک (۱۷۷۰) سواحل جنوب‌شرقی را کشف کردند. کوک جزیره را به نام نیو ساوت ولز برای بریتانیا تصرف کرد.

استقرار اروپاییان (قرن ۱۸ و ۱۹)

در ۱۷۸۸، ناوگان نخست (The First Fleet) شامل ۱۱ کشتی و حدود ۷۳۰ زندانی از انگلستان به خلیج باتانی رسید و سپس به بندر جکسون (Port Jackson) منتقل شد و شهر سیدنی شکل گرفت. این مأموریت به فرمان آرتور فیلیپ انجام شد. هدف اولیهٔ دولت بریتانیا تأسیس مستعمره‌ای برای تبعید محکومان و ایجاد پایگاهی راهبردی در شرق آسیا بود.

از سیدنی، مهاجرت‌ها و اکتشافات بیشتری به سراسر قاره گسترش یافت. در سال ۱۸۰۱، متیو فلایندرز قاره را دور زد و ثابت کرد استرالیا یک خشکی واحد است. نام رسمی کشور در ۱۸۱۷ به‌طور رسمی از «نیو هلند» به «استرالیا» تغییر یافت.