برزیل

برزیل، کشوری در آمریکای جنوبی است که نیمی از مساحت این قاره را در بر می‌گیرد. این کشور پنجمین کشور بزرگ جهان از نظر وسعت است و تنها روسیه، کانادا، چین و ایالات متحده از آن بزرگ‌ترند، در حالی که مساحت برزیل بیشتر از ۴۸ ایالت هم‌مرز آمریکا است. برزیل در امتداد اقیانوس اطلس با خط ساحلی‌ای به طول حدود ۷,۴۰۰ کیلومتر قرار دارد و بیش از ۱۵,۷۰۰ کیلومتر مرز زمینی با تمام کشورهای آمریکای جنوبی به جز شیلی و اکوادور دارد؛ از جنوب با اروگوئه، از جنوب‌غرب با آرژانتین، پاراگوئه و بولیوی، از غرب با پرو، از شمال‌غرب با کلمبیا و از شمال با ونزوئلا، گویان، سورینام و گویان فرانسه هم‌مرز است.

برزیل حدود ۴,۳۵۰ کیلومتر از شمال به جنوب و از شرق به غرب گسترده شده و شکلی مثلثی نامنظم دارد که مجموعه‌ای از چشم‌اندازهای گرمسیری و نیمه‌گرمسیری شامل تالاب‌ها، دشت‌ها، فلات‌ها و کوه‌های کم‌ارتفاع را دربر می‌گیرد. این کشور بیشتر حوزه آبریز رود آمازون را در خود جای داده است؛ بزرگ‌ترین سامانه رودخانه‌ای جهان و پهناورترین جنگل‌های بکر روی زمین. در برزیل هیچ نوع بیابان، منطقه کوهستانی مرتفع یا محیط قطبی وجود ندارد.

برزیل از نظر جمعیت نیز در رده پنجم جهان قرار دارد و تقریباً یک‌سوم جمعیت آمریکای لاتین را تشکیل می‌دهد. بیشتر مردم برزیل در امتداد ساحل شرقی ساکن هستند، هرچند پایتخت آن، برازیلیا، در داخل قاره واقع شده و شمار فزاینده‌ای از مهاجران نیز به مناطق داخلی کشور نقل مکان می‌کنند. شهر ریو دو ژانیرو هنوز نماد برجسته‌ی برزیل در نگاه جهانی است. شهرهای بزرگ، مجتمع‌های صنعتی و نیروگاه‌های عظیم و زمین‌های حاصل‌خیز این کشور، برزیل را به یکی از قدرت‌های اصلی اقتصادی دنیا تبدیل کرده‌اند؛ هرچند این کشور با نابرابری‌های اجتماعی شدید، تخریب محیط زیست، بحران‌های مالی دوره‌ای و نظام سیاسی گاه فلج‌شده دست‌و‌پنجه نرم می‌کند.

برزیل از نظر تاریخی در میان کشورهای قاره آمریکا بی‌نظیر است؛ زیرا پس از استقلال از پرتغال، برخلاف مستعمرات اسپانیا و بریتانیا، تجزیه نشد و هویت خود را حفظ کرد. بدین ترتیب زبان پرتغالی در سراسر کشور رایج است، مگر در میان جوامع بومی دورافتاده‌ی حوزه آمازون، جایی که بیش از ۲۰۰ زبان بومی همچنان گفته می‌شود.

از نظر جغرافیایی، دولت برزیل کشور را به پنج منطقه‌ی بزرگ تقسیم کرده است: شمال، شمال‌شرقی، مرکز-غرب، جنوب‌شرقی و جنوب. شمال، شامل ایالت‌های آمازوناس، پارا، روندونیا، توکانتینس، آماپا، آکره و رورایما، بخش عمده‌ای از جنگل بارانی آمازون را در بر دارد اما بخش چندان بزرگی از جمعیت یا اقتصاد کشور را تشکیل نمی‌دهد. شمال‌شرقی، که خشک‌ترین و گرم‌ترین بخش‌ها را دارد، مهد قدیمی‌ترین شهرهای برزیل و زادگاه صنعت نیشکر در قرن شانزدهم بود. جنوب‌شرقی، مرکز اقتصادی و صنعتی کشور است و ایالت سائوپائولو قلب اقتصادی برزیل محسوب می‌شود. جنوب، دارای اقتصادی متنوع و جمعیتی عمدتاً اروپایی‌تبار است و آبشار ایگواسو از جاذبه‌های طبیعی مشهور آن است. منطقه‌ی مرکز-غرب، که پایتخت برازیلیا را در خود جای داده، سرزمین پهناور فلات‌ها و تالاب‌هاست و به‌تدریج در حال جذب مهاجران داخلی و گسترش کشاورزی است.

از نظر مردم‌شناسی، جامعه‌ی برزیل ترکیبی از نژادها و فرهنگ‌های گوناگون است: اروپایی، آفریقایی و بومی. این آمیختگی چشمگیر سبب تنوع بسیار بالای نژادی و فرهنگی در کشور شده است. با وجود پذیرش کلیِ تفاوت‌ها، تبعیض نژادی و اقتصادی همچنان وجود دارد؛ افراد با پوست تیره‌تر عموماً در طبقات فقیرتر جامعه قرار دارند.

جمعیت بومی برزیل، با وجود شمار اندک در مقایسه با کل جمعیت، از نظر فرهنگی بسیار متنوع است و در صدها گروه مختلف زندگی می‌کنند. پس از تصویب قانون اساسی ۱۹۸۸، بیش از ۷۴۰ قلمرو بومی مشخص شد که حدود ۱۴ درصد از خاک کشور را تشکیل می‌دهد.

تبار آفریقایی‌ها در برزیل عمدتاً به میلیون‌ها انسانِ به‌زور آورده‌شده از آفریقا میان قرن‌های شانزدهم تا نوزدهم برمی‌گردد؛ بسیاری از آنان در کشتزارهای نیشکر شمال‌شرقی و سپس در معادن طلا و مزارع قهوه جنوب‌شرقی کار می‌کردند. پس از لغو برده‌داری در سال ۱۸۸۸، گروه‌هایی از آفریقایی‌تبارها جوامع مستقلی (به نام کیلومبو) تشکیل دادند که بعدها در قانون اساسی به رسمیت شناخته شد.

در قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم، میلیون‌ها مهاجر اروپایی، به‌ویژه از ایتالیا، اسپانیا، پرتغال، آلمان و اروپای شرقی، به برزیل وارد شدند. آنان بیشتر در ایالت سائوپائولو مستقر شدند و در صنعت و کشاورزی نقش مهمی داشتند. سپس مهاجران ژاپنی، لبنانی، سوری و یهودی نیز به این ترکیب افزوده شدند. برزیل اکنون بزرگ‌ترین جمعیت ژاپنی‌تبار خارج از ژاپن را دارد. در قرن بیست‌ویکم نیز موج تازه‌ای از مهاجرت از کشورهای هم‌سایه چون پاراگوئه، بولیوی، ونزوئلا و هائیتی مشاهده می‌شود.

از لحاظ اقتصادی، برزیل از غول‌های جهانی در حوزه‌های معدن، کشاورزی، تولید و خدمات است. این کشور از تولیدکنندگان اصلی آهن، قلع، بوکسیت، منگنز، طلا، الماس و سنگ‌های قیمتی محسوب می‌شود و در صادرات فولاد، خودرو، تجهیزات الکترونیکی و کالاهای مصرفی نقش پررنگ دارد. همچنین بزرگ‌ترین تولیدکننده قهوه، پرتقال و مانیوک در جهان است و در تولید شکر، سویا و گوشت نیز پیشتاز است. از نیمه قرن بیستم به بعد، با شهرنشینی سریع و رشد صنعتی، سهم کشاورزی در اقتصاد ملی کاهش یافته است.

در قرن‌های پیشین، اقتصاد برزیل فراز و فرودهای زیادی داشته است؛ از دوره چوب برزیلی تا رونق شکر، طلا، قهوه و لاستیک. دولت در قرن بیستم با سیاست‌های ملی‌گرایانه کوشید اقتصاد را متنوع کند و صنایع بزرگ ملی نظیر پتروبراس (۱۹۵۳) و امبرایر (در حوزه‌ی هوافضا) را پایه‌گذاری کرد. با وجود تورم شدید تا دهه‌ی ۱۹۹۰، طرح «پلانو رئال» توانست ثبات نسبی اقتصادی ایجاد کند. بااین‌حال، نابرابری درآمد و مالکیت زمین همچنان از معضلات مزمن کشور است.

در زمینه‌ی فرهنگی، تلفیق عناصر پرتغالی، آفریقایی و بومی فرهنگ غنی امروزی برزیل را ساخته است. از پرتغالی‌ها زبان، دین و بسیاری از آداب به ارث رسیده و از بومیان و آفریقاییان، عناصر زبانی، غذایی، موسیقی و رقص‌های مردمی مانند سامبا. موزه‌ها، کتابخانه‌ها و آکادمی‌های ادبی شهرهای ریو و سائوپائولو مراکز اصلی فرهنگی کشور به‌شمار می‌روند.

در هنر و ادبیات، برزیل شخصیت‌های برجسته‌ای چون ماچادو دِ آسسی، ژرژ آمادو و ژوائو گیمارایش روزا را پرورانده است. در معماری و هنرهای تجسمی، نام‌هایی چون اسکار نی‌مایر، روبرتو بورله مارکس و آلهیجادینیو (مجسمه‌ساز معروف قرن هجدهم) نمادهای خلاقیت ملی هستند.

تاریخ برزیل از زمان تماس اروپاییان در سال ۱۵۰۰ آغاز شد. در آن سال پدرو آلوارش کابرال به سواحل قاره رسید و قلمرویی را برای پرتغال اعلام کرد. تشکیل نخستین مستعمرات، آغاز مزایده‌های زمین (کاپیتانیا‌ها)، نقش میسیونرهای یسوعی، آغاز تجارت برده و رویارویی با فرانسوی‌ها و هلندی‌ها، همه از فصل‌های مهم تاریخ اولیه‌ی کشور به‌شمار می‌روند. کشف طلا در قرن هجدهم در ایالت میناس گرایس موجب رونق اقتصادی عظیم و انتقال پایتخت از سالوادور به ریو دو ژانیرو شد.

در مجموع، برزیل امروز کشور پهناور، چندقومیتی و پرانرژی‌ای است که ترکیبی بی‌همتا از طبیعت، تاریخ، فرهنگ و اقتصاد را در خود جای داده است.