ترکیه در چهارراه بالکان، قفقاز، خاورمیانه و دریای مدیترانه شرقی واقع شده است. از نظر وسعت و جمعیت، یکی از کشورهای بزرگ منطقه بهشمار میرود و مساحت آن از هر کشور اروپایی بیشتر است. تقریباً تمام بخشهای کشور در قارهٔ آسیا قرار دارند و شامل شبهجزیرهٔ دراز آناتولی (آسیای صغیر) و بخش کوهستانی شرقی معروف به فلات ارمنستان است. بخش کوچک باقیمانده، تراکیهٔ ترکیه (Trakya)، در جنوبشرقی اروپا واقع شده و یادگار کوچکی از امپراتوری است که زمانی سراسر بالکان را دربر میگرفت.
رئیس دولت و کشور: رئیسجمهور رجب طیب اردوغان
پایتخت: آنکارا
جمعیت (برآورد ۲۰۲۴): ۸۶٬۷۹۷٬۰۰۰ نفر
نرخ ارز: هر دلار آمریکا برابر با ۴۲٫۲۰۱ لیر ترکیه
نوع حکومت: جمهوری چندحزبی با یک مجلس قانونگذاری (مجلس ملی کبیر ترکیه [۶۰۰ نماینده])
طول کشور از شمال به جنوب حدود ۳۰۰ تا ۴۰۰ مایل (۴۸۰ تا ۶۴۰ کیلومتر) و از غرب به شرق حدود ۱٬۰۰۰ مایل است. ترکیه از شمال با دریای سیاه، از شمالشرق با گرجستان و ارمنستان، از شرق با جمهوری آذربایجان و ایران، از جنوبشرق با عراق و سوریه، از جنوبغرب و غرب با دریای مدیترانه و اژه، و از شمالغرب با یونان و بلغارستان هممرز است. پایتخت کشور آنکارا و بزرگترین شهر و بندر آن استانبول است.
در مجموع، حدود سهچهارم از ۴٬۰۰۰ مایل (۶٬۴۴۰ کیلومتر) مرزهای ترکیه، مرزهای آبی است که شامل سواحل دریای سیاه، اژه و مدیترانه و همچنین تنگههایی است که دریای سیاه را به اژه متصل میسازند. این تنگهها — شامل بسفر، دریای مرمره و داردانل — با نام کلی «تنگههای ترکیه» شناخته میشوند. کنترل این تنگهها که تنها گذرگاه از دریای سیاه به آبهای آزاد هستند، در روابط خارجی ترکیه نقش مهمی داشته است. بیشتر جزایر کرانهٔ اژه متعلق به یوناناند، بهجز جزایر گوکچهآدا و بوزجاآدا که در اختیار ترکیه باقی ماندهاند. مرزهای دریایی ترکیه و یونان پس از جنگ جهانی دوم بارها منشأ اختلاف بودهاند.
در طول قرنها، دولتها و حکومتهای گوناگونی بر آناتولی فرمان راندهاند. در سدهٔ یازدهم میلادی، قبایل ترکمن وارد منطقه شدند و امپراتوری سلجوقی را بنیان نهادند. در قرن چهاردهم، امپراتوری عثمانی پا گرفت و در قرن هفدهم به اوج گسترش خود رسید. جمهوری نوین ترکیه پس از فروپاشی عثمانی در سال ۱۹۲۳ تأسیس شد. این جمهوری بر پایهٔ اصول ملیگرایی، سکولاریسم و دموکراسی پارلمانی بنا نهاده شد. پس از دوران حکومت تکحزبی مصطفی کمال (آتاتورک) و جانشین او، از دههٔ ۱۹۵۰ به بعد دولتها از طریق انتخابات چندحزبی و با رأی همگانی شکل گرفتند.
ترکیه کشوری عمدتاً کوهستانی است و زمینهای پست واقعی در نواحی ساحلی محدود میشوند. حدود یکچهارم از سطح کشور بالاتر از ۱٬۲۰۰ متر از دریا قرار دارد و کمتر از دوپنجم آن زیر ۴۶۰ متر است. بسیاری از کوهها بیش از ۲٬۳۰۰ متر ارتفاع دارند. در شرق کشور، کوه آرارات (آغری) با ارتفاع ۵٬۱۶۵ متر بلندترین نقطه ترکیه است و در نزدیکی مرز ایران و ارمنستان قرار دارد. قلهٔ اولودروک در جنوبشرق با ۴٬۷۴۴ متر، قلهٔ دمیرکازیک با ۳٬۷۵۵ متر و کوه آیدوس با ۳٬۴۷۹ متر نیز از دیگر ارتفاعات برجستهاند. شیبهای تند در سراسر کشور رایج است و زمینهای هموار تنها حدود یکششم از کل مساحت را تشکیل میدهند. این ویژگیها سبب شده خاکهای کشاورزی محدود و اقلیم کشور در بسیاری از نواحی سردتر و سختتر از انتظار باشد. از نظر زمینساختی، ترکیه بخشی از کمربند کوهزایی جوان اوراسیا است که بیشتر جهت شرقی-غربی دارد و ساختار زمینشناسیاش پیچیده و شامل رسوبات از دوران پالئوزوئیک تا کواترنر و مناطق آتشفشانی فراوان است.
بر اساس قانون اساسی ترکیه، واژهٔ «ترک» به معنای سیاسی شامل همهٔ شهروندان این جمهوری است، بدون تمایز نژادی یا مذهبی. اکثریت مردم به زبان ترکی سخن میگویند؛ بیشتر باقیمانده جمعیت زبان کردی و اقلیت کوچکی زبان عربی دارند.
در آغاز قرن بیستویکم تخمین زده شد که کردها نزدیک به یکپنجم جمعیت کشور را تشکیل میدهند و بیشتر در شرق آناتولی و استانهایی چون آغری، بیتلیس، بینگل، دیاربکر، حکاری، ماردین، موش، سیرت، شانلیاورفا و وان زندگی میکنند. عربزبانان عمدتاً در هاتای، آدانا، ماردین، سیرت و شانلیاورفا ساکناند. اقلیتهای دیگری چون یونانیان، ارمنیها و یهودیان تقریباً فقط در استانبول یافت میشوند، درحالیکه چرکسها، گرجیها و لازها بیشتر در شرق کشور زندگی میکنند.
بیش از نُهدهم جمعیت مسلمان هستند. بااینحال ترکیه کشوری سکولار است. در سال ۱۹۲۸ متممی به قانون اساسی اضافه شد که در آن اسلام از دین رسمی کشور حذف گردید. از آن زمان تاکنون گاه میان دولت و نهادهای مذهبی تنشهایی وجود داشته است. ارتش ترکیه همواره خود را نگهبان سکولاریسم دانسته و در مواقع بحرانی برای حفظ نظام غیرمذهبی مداخله کرده است.
از زمان تأسیس جمهوری در سال ۱۹۲۳، ترکیه دارای اقتصادی مختلط بوده که در آن هم دولت و هم بخش خصوصی نقش داشتهاند. اقتصاد کشور از کشاورزیمحور به صنعتی و خدماتی تغییر یافته و در قرن بیستویکم بخش خدمات نیمی از نیروی کار را دربر میگیرد.
تا حدود سال ۱۹۵۰ دولت نقش اصلی در صنعتیسازی داشت و در زمینههایی مانند حملونقل، معادن، صنایع شیمیایی و فلزات سرمایهگذاری میکرد و صنایع نوپا را با تعرفههای حمایتی میپوشاند. پس از جنگ جهانی دوم و ورود ترکیه به اردوگاه غرب، اقتصاد بیشتر به تجارت خارجی و سرمایهگذاری بینالمللی گشوده شد.
در دهههای بعد، اصلاحات اقتصادی متعددی انجام گرفت، اما تورم بالا و کسری مزمن تجارت خارجی از مشکلات اصلی باقی ماند. ترکیه در دههٔ ۱۹۸۰ سیاست جذب سرمایهگذاری خارجی، کاهش نقش دولت و توسعهٔ صادرات را در پیش گرفت. با وجود بحرانهای مالی در ۲۰۰۰–۲۰۰۱ و رکود جهانی در ۲۰۰۹، اقتصاد ترکیه رشد چشمگیری را در دههٔ نخست قرن ۲۱ تجربه کرد.
پس از دوران حکومت تکحزبی (۱٩٢٣ تا ۱٩۵٠)، نظام چندحزبی برقرار شد و دموکراسی پارلمانی در بیشتر دوران حفظ گردید، هرچند گاه ارتش در دورانهای بحرانی قدرت را بهطور موقت در دست گرفت (۱۹۶۰، ۱۹۷۱، ۱۹۸۰). قانون اساسی فعلی که در ۱۹۸۲ با همهپرسی تأیید شد و بارها اصلاح گردیده، مجلس ملی کبیر ترکیه را با ۶۰۰ نماینده بهعنوان نهاد قانونگذاری تعیین میکند. احزاب افراطی غیرقانونی هستند و احزابی که کمتر از ۱۰٪ آرای ملی بهدست آورند، وارد مجلس نمیشوند. در دهههای ۱۹۹۰ و ۲۰۰۰، نقش احزاب اسلامگرا در سیاست بیشتر شد.
تا سال ۲۰۱۷ قدرت اجرایی میان نخستوزیر و رئیسجمهور تقسیم میشد، اما پس از همهپرسی آن سال، پست نخستوزیر حذف و اختیارات رئیسجمهور گسترش یافت. رئیسجمهور اکنون میتواند دولت تشکیل دهد، وزارتخانهها را تنظیم کند، وضعیت فوقالعاده اعلام نماید و بودجه را تدوین کند.
ترکیه در عرصهٔ فرهنگی نیز در میان شرق و غرب قرار دارد و عناصر هر دو را در فرهنگ خود آمیخته است. بقایای تمدنهای گوناگون در آن بهصورت آثار باستانی باشکوه بر جای ماندهاند. چندین مکان تاریخی ترکیه در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شدهاند، از جمله مناطق تاریخی استانبول، مسجد و بیمارستان دیورگی، پایتخت باستانی هاتوشا، کوه نمرود، خرابههای زانتوس و لتون، شهر تاریخی سَفرانبولو و محوطهٔ باستانی تروا. همچنین پارک ملی گورمه و صخرههای کاپادوکیه و مجموعهٔ هیراپولیس–پاموکقلعه بهعنوان آثار ترکیبی طبیعی–فرهنگی شناخته شدهاند.
پس از تقسیم امپراتوری روم، آسیای صغیر به بخشی از امپراتوری بیزانس تبدیل شد که مرکز آن قسطنطنیه (استانبول) بود. با گسترش اسلام، این منطقه میان جهان مسیحی بیزانس و خاورمیانه اسلامی تقسیم شد تا آنکه ورود ترکان باعث پیوستن آن به جهان اسلام گردید. امپراتوری عثمانی چندملیتی بود، اما جمهوری تاسیسشده توسط آتاتورک عمدتاً همگنتر از نظر زبان و مذهب محسوب میشد. اصلاحات آتاتورک شامل تغییر الفبا، سکولاریسم دولتی و نزدیک شدن به غرب بود.
پس از پایان جنگ جهانی اول و امضای آتشبس مودروس (۱۹۱۸)، نیروهای متفقین بخشهای زیادی از خاک عثمانی را اشغال کردند. مصطفی کمال پاشا در ۱۹ مه ۱۹۱۹ وارد سامسون شد و سازماندهی مقاومت را آغاز کرد. کنگرههای ارزروم و سیواس تشکیل شد و «انجمن دفاع از حقوق آناتولی و رومایلی» با ریاست او پایهگذاری گردید.
با فشار جنبش ملی، دولت مرکزی ناچار به تشکیل پارلمان جدید شد که در ژانویه ۱۹۲۰ تشکیل جلسه داد و «میثاق ملی» را تصویب کرد و خواستار استقلال در چارچوب مرزهای آتشبس شد. متفقین نیز در واکنش، استانبول را اشغال کرده و بسیاری از نمایندگان را بازداشت کردند. مصطفی کمال و پیروانش مبارزه را ادامه دادند که سرانجام به پیروزی و تأسیس جمهوری ترکیه در سال ۱۹۲۳ انجامید و آتاتورک نخستین رئیسجمهور آن شد.| عنوان | اطلاعات |
| نامهای دیگر | جمهوری ترکیه • Türkiye Cumhuriyeti |
| رئیس کشور و دولت | رئیسجمهور رجب طیب اردوغان |
| پایتخت | آنکارا |
| جمعیت (برآورد ۲۰۲۴) | ۸۶٬۷۹۷٬۰۰۰ نفر |
| نرخ برابری ارز | هر ۱ دلار آمریکا = ۴۲٫۲۰۱ لیر ترکیه |
| نوع حکومت | جمهوری چندحزبی با یک مجلس قانونگذاری (مجلس ملی کبیر ترکیه [۶۰۰ نماینده]) |
| زبان رسمی | ترکی |
| دین رسمی | ندارد (کشور سکولار است) |
| نام رسمی | Türkiye Cumhuriyeti (جمهوری ترکیه) |
| مساحت کل | ۷۶۹٬۶۰۴ کیلومتر مربع (۲۹۷٬۱۴۴ مایل مربع) |
| واحد پول | لیر ترکیه (TL) |
| رتبه جمعیتی (۲۰۲۵) | رتبهٔ ۱۷ جهان |
| پیشبینی جمعیت ۲۰۳۰ | ۸۹٬۰۸۰٬۰۰۰ نفر |
| تراکم جمعیت (۲۰۲۴) | ۱۱۲٫۸ نفر در هر کیلومتر مربع (۳۱۰٫۹ نفر در هر مایل مربع) |
| جمعیت شهری/روستایی (۲۰۲۴) | شهری: ۷۷٫۹٪ • روستایی: ۲۲٫۱٪ |
| امید به زندگی (۲۰۲۱–۲۰۲۳) | مردان: ۷۴٫۷ سال • زنان: ۸۰ سال |
| تولید ناخالص ملی (GNI – ۲۰۲۳) | ۱٬۰۰۰٬۷۹۶ میلیون دلار آمریکا |
| تولید ناخالص ملی سرانه (۲۰۲۳) | ۱۱٬۷۳۰ دلار آمریکا |
